AMED (Nûpel) — Piştî zêdeyî 30 salan, dîmenên şewitandina gundê Kelkomê yê li navçeya Pîronê yê Amedê ku di salên 1990’î de qewimîbû, cara yekem di arşîva rojnameger Faruk Balikçi de derketin ronahiyê. Ev vîdeoya dîrokî wekî şahidiya zindî ya serdemeke tarî, bîranîn û birînên kûr ên “salên reş” careke din anî rojevê.
Di dîmenên ku hatine weşandin de, kêliyên şewitandina gund û bêçaretiya trajîk a gundiyan bi zelalî tê dîtin. Dûmaneke reş û giran asmanê gund girtiye û malên ku bi keda salan hatine avakirin, di nav çend demjimêran de dibin ax û xwelî. Di vîdeoyê de hewldana dilsoj a gundiyekî balê dikişîne ku di nav agir û dûmanê de dibeze da ku kelûpelên xwe rizgar bike, lê ji ber gurahiya pêtên agir bêçare dimîne. Gundiyê ku xwe dispêre binê dîwarekî, bi dengekî lerzok û bi kela girî dibêje:
“Gunehê me çi ye, sedema vê çi ye? Ji me re gotin ‘Derkevin derve’ û paşê agir berdan her derê. Malên me, jiyana me her tişt şewitandin.”
Bîlançoya Giran a Salên 90’î
Ev dîmenên ji gundê Kelkomê tenê mînakek ji polîtîkaya berfireh a “valakirina gundan” e ku di destpêka salên 1990’î de li Bakurê Kurdistanê ji aliyê artêşa Tirkiyeyê ve hatibû meşandin. Li gorî raporên Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD) û amarên fermî yên Parlamentoya Tirkiyeyê, bîlançoya wê serdemê wiha ye:
Gundên Wêranbûyî: Di navbera salên 1989 û 1996’an de, zêdeyî 3.000 gund û gundik hatin valakirin an jî hatin şewitandin.
Koçberiya Mezin: Ji ber van zextan, nêzîkî 2 heta 3 milyon mirov neçar man ku ji warên xwe koç bikin û berê xwe bidin metropolên wekî Stenbol, Îzmîr û Mersînê.
Karesata Aborî û Civakî: Bi tunekirina gundan re, çandinî û ajeldarî li herêmê bi tevahî têk çû, bîra civakî birîndar bû û bi hezaran malbat di nav xizaniyeke kûr de man.
Di Torên Civakî de Deng Veda
Belavbûna vê vîdeoyê piştî 33 salan, di torên civakî de jî bû sedema bertekin mezin. Gelek kesan bal kişand ser wê yekê ku ev dîmen “belgeya sûc” û şahidiyeke dîrokî ne, û nîşan didin bê çima birînên salên 90’î hîn jî di hişê civakê de nehatine dermankirin.
Ev arşîva ku ji aliyê rojnameger Faruk Balikçi ve hatiye parastin, careke din îspat kir ku her çi qas dem di ser re derbas bibe jî, rastiya dîrokî nayê veşartin û rojekê ronahiyê dibîne.
Çavkanî: Rûdaw
