NÛPEL – Helbestvan, şanonivîs û ramanwerê navdar ê cîhanê Nâzim Hikmet Ran, ku bi salan ji ber helbest û ramanên xwe di girtîgehê de ma, ji welatîbûnê hat derxistin û 12 salên dawî yên jiyana xwe di sirgûnê de derbas kir, di 63’yemîn salvegera mirina xwe de tê bîranîn. Nâzim Hikmet ku di 3’yê Hezîrana 1963’yan de li Moskovayê koça dawî kir, li pey xwe mîraseke mezin a wêşeyî û têkoşîna azadiyê hişt.
Ji Selanîkê Ber Bi Cîhanê Ve Jiyanek
Nâzim Hikmet di 15’ê Çileya 1902’yan de li Selanîkê ji dayik bû. Di temenê zarokatiyê de dest bi nivîsandina helbestan kir. Di salên Şerê Rizgariyê de derbasî Anatolyayê bû û piştre çû Moskovayê. Perwerdehiya ku li Yekitiya Sovyetê dît, bandorek kûr li ser ramanên wî yên siyasî û edebî kir.
Gava vegeriya Tirkiyeyê, bû pêşengê herî girîng ê “edebiyata realîst a civakî”. Nâzim Hikmet şêwaza helbestê ya klasîk şikand û helbesta azad pêş xist. Di berhemên xwe de cih da karker, gundî, xizan, şer, aşti û evînê. Berhemên wî yên wekî “Memleketimden İnsan Manzaraları” û “Taranta Babu’ya Mektuplar” wergeriyan zêdetirî 50 zimanan.
Salên Girtîgehê û Çalakiyên Navneteweyî
Jiyana Nâzim Hikmet di heman demê de dîroka zext û darizandinan e. Di sala 1938’an de bi hinceta “teşwîqkirina xwendekarên leşkerî ji bo serhildanê” 28 sal û 4 meh cezayê girtîgehê lê hat birîn. Nêzî 13 salan di girtîgehên Stenbol, Enqere, Çankiri û Bursayê de ma.
Di sala 1950’yî de, ji bo serbestberdana wî li seranserê cîhanê kampanyayên mezin hatin destpêkirin. Hunermend û ronakbîrên navdar ên wekî Pablo Picasso, Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir û Paul Robeson bang kirin ku şairê mezin azad bibe. Nâzim Hikmet piştî rojiya mirinê ya ku di sala 1950’yî de da destpêkirin û bi qanûna efûyê ya giştî serbest hat berdan.
Evînên Mezin: Pîraye û Vera
Di jiyana şair de du evînên mezin cih girtin:
Pîraye: Di salên girtîgehê de piştgira wî ya herî mezin bû. Name û helbestên ku Nâzim ji bo Pîrayeyê nivîsandine, di edebiyata Tirkî de wekî rûpelên herî xurt ên evînê tên qebûlkirin.
Vera Tulyakova: Hevjîna wî ya dawî bû ku li Moskovayê nas kir. Helbestên evînê yên herî navdar ên salên wî yên sirgûnê ji bo Verayê hatine nivîsandin.
Sirgûn, Hesreta Welat û Welatîbûn
Ji ber zextên berdewam û metirsiya canî, Nâzim Hikmet di sala 1951’ê de neçar ma ku ji Tirkiyeyê derkeve û li Moskovayê bi cih bibe. Di heman salê de bi biryara Desteya Wezîran ji welatîbûna Komara Tirkiyeyê hat derxistin.
Nâzim Hikmet di 3’yê Hezîrana 1963’yan de, dema ku 61 salî bû, ji ber krîza dil li Moskovayê jiyana xwe ji dest da. Her çend di wesiyeta xwe de xwestibû ku “li goristaneke gundî ya Anatolyayê” were veşartin jî, daxwaza wî bi cih nehat û niha gora wî li Goristana Novodevîçî ya Moskovayê ye.
Biryara derxistina wî ya ji welatîbûnê, 46 sal piştî mirina wî, di sala 2009’an de ji aliyê hikûmetê ve hat betalkirin û welatîbûna wî dîsa lê hat vegerandin.
Her çend 63 sal di ser koça wî ya dawî re derbas bûbin jî, helbestên Nâzim Hikmet îro jî li qadan, di pirtûkan û di stranan de wekî sembola azadî û wekheviyê dijîn.
