NÛPEL – Her ku em li dîroka xwe, li rûberên qedîm ên vê axê dinêrin, em dibînin ku her kevir, her dar û her kaniyeke vê erdnîgariyê bi çîrokekê, bi rîtuelekê hatiye hûnandin. Newroz, Gaxand, Serê Nîsanê, Xidir Elyas, Cejna Xizir, Laleş (Cema), Cejna Êzî, Teyrê Tawiz… Ev nav ne tenê navên rojekê yan cejnekê ne; ev nav, kodên genetîk ên ruhê vî gelî ne. Paşxaneya me ya çandî ye ku bi sedsalan e her tîpeke wê bi keda dil hatiye nivîsandin.
Lê pirsiyar vekirî ye û mîna birîneke kûr di nîveka hişê me de disekine: Gelo çawa bû ku em ji van kaniyên zelal dûr ketin û li ser rûberekî din li wateyê geriyan? Nexwe, çima her kes ne bi daxwaza keriyê xwe re dimeşe?
Parastina Qedîm: Çira Di Tarîtiyê De Hema Wisa Geş Ma?
Em baş dizanin ku heger îro em dikarin qala Gaxandê, Danû, Aşûre, Deq û Xizêmê bikin, ev yek bi saya berxwedana çandî ya Kurdên Elewî, Êzîdî û Yarsan e. Wan ev mîrat weke dermanekî pîroz di sîngê xwe de parast. Di bin her cure fişar û asîmîlasyonê de, wan dev ji daxkirinê, ji bazbendê, ji felsefeya Şahmaranê û ji motîfên xezal û pezkoviyan berneda. Ew bûn parêzvanên malbata kevnar.
Lê ji bo beşa mezin a civakê, rûpelên dîrokê bi awayekî din hatin nivîsandin. Îslamiyet, ne tenê wekî baweriyekê, wekî pergalekî çandî, siyasî û civakî ket nava jiyana Kurdan. Di encama vê yekê de, gelek rîtuelên qedîm di nava potayeke nû de heliyan yan jî cihê xwe dan cejnên wekî Remezan û Qurbanê. Ev pêvajo, carinan bi dilxwazî û carinan jî bi fişarên dîrokî û sîstematîk pêk hat. Wisa lê hat ku rîtuelên hawîrdor û xwezayê, cihê xwe dan rîtuelên metoforîk û dînî yên derveyî vê axê.
Hêvî Di Kîjan Sifreyê De Tê Parvekirin?
Siyasetmedar, nivîskar, rewşenbîr, zanist ne zanist û rûpeldarên hişê civakî timî tînin ziman: Hêvî tenê di xwelî û kokên çandeke resen de şîn dibe. Dema mirov ji koka xwe qut dibe, her çend bi baweriyeke din dilê xwe germ bike jî, di kûrahiya ruhê xwe de hîsa sêwîtiyê dijî. Ev rewş, nexweşiyeke nasnameyî ye ku îro di nava dilê gelek Kurdan de weke birîneke bêdeng dilerize.
Her teyr bi refê xwe re difûre. Heger çandek nebe, ziman lal dibe; heger ziman lal bibe, xewnên wê civakê jî bi zimanê xelkê tên dîtin.
Lê pirs bi tenê ne “çima em li ser vê rêyê ne” ye. Pirs ev e: Em çawa dikarin li vegerê bifikirin?
Vegera Li Xwe: Ne Redkirin, Nasîn e
Çareserî ne di şerê dînî yan jî di rûxandina baweriyên ku îro bûne daxeke kûr li ser rihê mirovên me de ye. Çareserî, di hişyarbûna çandî de ye. Mirovê ku îro li mizgeftê pênc wext nimêj dike jî, eger bizanibe ku daxkirin û deq çi ye, eger ji Newrozê re ne tenê wekî “pîrozbahiyekê” lê wekî rîtueleke vejînê binêre, ew ê hêdî hêdî vegere ser xeta xwe ya resen.
Her parvekirineke Serê Nîsanê, her naskirina çîroka Teyrê Tawiz, gavan me nêzîkî nasnameya me ya rastî dike. Ji ber ku çand, ava herikbar e; her çend rêya wê were girtin jî, ew ê di dawiyê de ji bo xwe berekê, şiverêyekê bibîne û biherike ser deryaya xwe.
Divê em tiliyên xwe deynin ser vê birînê: Hêvî ne di asîmanên xerîb de, di bin lingên me de, di vê axa ku bi xwîn û rîtuelên hezarsalî hatiye strandin de ye. Her kes divê bi keriyê xwe re be, her dil divê li ser koka xwe lê bide. Tenê wê demê em ê bibin xwediyê daxwaz û paşerojeke azad.
Mordem Zel
