AMED (Nûpel) – Nivîskar û lêkolîner Hasbey Koksal, li ser binyat û mantiqê zimanê Kurdî paneleke girîng a bi navê “Cotepeyv” li dar xist. Koksal di panelê de diyardeya cotepeyvan wekî “stûna ziman” pênase kir û li ser bandora wan a di zimanê nivîskî û axaftinê de nirxandinên kûr kirin.
Ji Destpêka Mirovahiyê Heta Avabûna Peyvan
Hasbey Koksal di destpêka panela xwe de rêwîtiyek di dîroka mirovahiyê de da destpêkirin. Koksal bal kişand ser aliyê fîzîkî yê deng û pêvajoya ku deng vediguhere wateyê. Koksal diyar kir ku her dengek di ziman de xwedî binyateke fîzîkî ye û peyvên Kurdî jî li ser vê binyata xwezayî û dengnasî ava bûne.
Cotepeyv: Giyanê Zimanê Kurdî
Mijara sereke ya panelê, “Cotepeyv” (Peyvên Hevbeş/Dubare), wekî hêza motora ziman hat destnîşankirin. Koksal ragihand ku yek ji taybetmendiyên ku zimanê Kurdî herî zêde xurt û elastîk dike, bikaranîna cotepeyvan e. Li gorî Koksal, cotepeyv ne tenê dubarekirina du peyvan e; ew mantiqê fikirînê yê civakê û şêwazê hîskirina wê ya li hemberî jiyanê nîşan dide.
Nivîskar Koksal, bandora cotepeyvan a li ser rîtm û estetîka zimanê nivîskî û axaftinê wiha şirove kir:
• Hêza Wateyê: Carinan du peyvên lawaz dema tên cem hev, wateyeke pir kûr û berfireh ava dikin ku bi peyvekê nayê îfadekirin.
• Winda bûna Wateyê û Guherîn: Koksal bal kişand ser aliyekî balkêş û got, “Di nav cotepeyvan de carinan peyv ji wateya xwe ya ferhengî dûr dikevin; carinan peyvek dibe xwedî wate lê ya din bêwate dimîne, carinan jî her du peyv bi hev re dibin qalibekî nû û wateya xwe ya resen winda dikin.”
• Hevparî û Piştgirî: Di hin mînakan de jî peyv ji hev hêzê digirin û barê wateyê yê hevokê sivik dikin an jî xurttir dikin.
Hasbey Koksal di dirêjiya panelê de, van teoriyên zimannasiyê bi mînakên ji jiyana rojane, ji çîrokan û ji wêjeya klasîk a Kurdî berfireh kir. Guhdaran bi mînakên şênber dîtin ku ka cotepeyv çawa di herikîna hevokê de dibin xwedî fonksiyonên cihêreng.
Îmze, Pirs û Bersiv
Beşdaran bi pirsên xwe yên li ser etîmolojiya Kurdî û avahiya gramerê beşdarî nîqaşê bûn. Panel piştî bersivandina pirsan, bi merasîmeke îmzeyê bi dawî bû. Beşdaran pirtûkên Hasbey Koksal dan îmzekirin û derfeta sohbeteke rûbirû li ser mijarên zimannasiyê dîtin.
