AMED (Nûpel) – Bi boneya 15’ê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî, nivîskar û ronakbîrên Kurd ji Nûpel TV re axivîn. Nivîskaran bal kişandin ser xetereyên li ser ziman û bang kirin ku zimanê Kurdî bibe bingeha jiyana civakî.
Adil Qazî: “Zimanê ku nebe Amûrê Jiyanê, Ber bi Mirinê ve Diçe”
Endamê MED-DER’ê, nivîskar û wergêr Adil Qazî, di nirxandina xwe ya ji bo Nûpel TV’yê de, bi zimanekî rexneyî û hişyarker bal kişand ser rewşa heyî ya zimanê kurdî. Qazî destnîşan kir ku cejna ziman ne tenê rojeke ji bo pîrozbahiyê ye, lê belê rojeke ji bo xwerêxistinkirin û lêpirsîna li ser pêşeroja zimên e.
Qazî diyar kir ku pîvana herî mezin a zindîbûna zimanekî, bikaranîna wî ya di jiyana rojane de ye. Wî destnîşan kir ku heger kurdî tenê di nav rûpelên pirtûkan an jî di nav dîwarên akademîk de asê bimîne û li kolan, bazar û nava malbatê nebe zimanê sereke, pêşketineke rasteqîn çê nabe.
Qazî bi pirsên “Heger em îro zimanê xwe li qada civakî xurt nekin, em ê kengê bikin?” bal kişand ser lezgîniya mijarê. Wî anî ziman ku her roja ku derbas dibe û kurdî di jiyana pratîk de nayê axaftin, zerereke mezin dide bingeha civakî ya zimên.
Nivîskar Adil Qazî hişyariyeke tund da û got, “Heger em li ziman xwedî dernekevin, em ê kor û kut bibin.” Bi vê hevokê wî xwest bibêje ku civakeke bêziman, nasnameya xwe ya dîrokî û çandî winda dike û nikare li dinyayê bi çavekî zelal binêre. Di encamê de, dê tu kes nemîne ku behsa rûmet û pêşketina vî zimanî bike.
Qazî bang li hemû sazî, nivîskar û kesan kir ku mijara ziman tenê di 15’ê Gulanê de neyê bîranîn. Divê ziman bibe rojeva sereke ya jiyana me û tu carî ji rojeva civakê neyê derxistin da ku nifşên nû bi vî zimanî mezin bibin.
Adil Qazî di dawiya axaftina xwe de dubare kir ku ziman amûrekî herî xurt ê hebûnê ye û pêwîst e em bi her awayî rê li ber asîmîlasyonê bigirin û kurdî bikin zimanê jiyanê.
Gulecan: “Ziman Nasnameya Hebûnê ye, Windabûna Wî Karesateke Dîrokî ye”
Endamê Rêveberiya Komeleya Wêjekarên Kurd, nivîskar Mahmut Gulecan, di nirxandina xwe ya ji bo Nûpel TV’yê de, bal kişand ser peywendiya kûr a di navbera ziman, dîrok û nasnameya civakî de. Gulecan destnîşan kir ku ziman ne tenê amûreke ragihandinê ye, lê belê mîrateyeke piralî ye ku dinyayê di çavên mirov de bi wate û xweşik dike.
Gulecan diyar kir ku her kurdek bi awayekî xwezayî parêzvanê zimanê xwe ye. Wî destnîşan kir ku ger kurd di jiyana xwe ya rojane de hesasiyeteke bilind nîşan nedin û parastina ziman nekin rojeva xwe ya sereke, dê ziman her ku biçe qels bibe û ber bi jibîrkirinê ve biçe.
Gulecan bi taybetî bal kişand ser metirsiya li ser zaravayan û got: “Ziman dinyayê xweşik dikin. Pêwîst e em li ser vê mijarê bi xwe re rûbirû bibin û li xwe mikûr werin. Heger zaraveyek bi tenê winda bibe, ew ne tenê windabûna çend peyvan e; ew windabûna dîrokeke hezar salan, çandekê û bîra kolektîf a miletî ye.”
Li gorî Gulecan, parastina her zaraveyekê tê wateya parastina kokên dîrokî yên ku bi hezaran salan in li vê axê şîn bûne. Wî hişyarî da ku her kêmketinek di warê bikaranîna zimên de, derbeyeke mezin li paşeroja miletê kurd dixe.
Haci Ozkal: “Divê Ked di Nava Civakê de bibe Amûrê Jiyanê”
Hevserokê Komeleya Wêjekarên Kurd, nivîskar Haci Ozkal, di nirxandina xwe ya ji bo Nûpel TV’yê de, baleke taybet kişand ser hevsengiya di navbera zaravayan de û têkiliya nivîskar û civakê.
Ozkal destnîşan kir ku her çend xebatên li ser zaravaya Kurmancî di asteke baş de bin jî, heman tişt ji bo zaravaya Zazakî (Kirmanckî) nayê gotin. Wî bibîr xist ku ev zarava ji aliyê UNESCO’yê ve wek zaravayeke di bin rîska windabûnê de hatiye dabeşkirin. Ozkal di vê çarçoveyê de got:
“Pêwîst e em di aliyê Zazakî de hîn bi hesastir tevbigerin. Heger em îro vê zaravayê neparêzin û nexin rojeva xwe, em ê li hemberî dîrokê berpirsiyar bimînin.”
Nivîskar Haci Ozkal, di berdewamiya axaftina xwe de bal kişand ser wateya nivîskariyê û bandora wê ya li ser civakê. Li gorî Ozkal, nivîsandin bi serê xwe ne bes e, nivîskarek dikare “şev û roja xwe bide ser keda nivîsê”, lê heger ew berhem û ked di nav civakê de nebe amûrekî rojane û neyê bikaranîn, ew xebat “qels û lexer” dimîne.
Ozkal, destnîşan kir ku keda nivîskarî tenê dema ku civak pê diaxive, pê dixwîne û di jiyana xwe de bi cih dike, digihîje armanca xwe. Wekî din, ew xebat ji aliyê civakî ve tu tiştekî îfade nake.
Rodî Zinar: Cejna Ziman Divê di Asta Festîvalan de bê Pîrozkirin
Endamê Rêveberiya Enstîtuya Kurdî, Rodî Zinar destnîşan dike ku li ser zimanê Kurdî zexteke dîrokî û pergalî heye. Ev astengî ne tenê di qada fermî de, lê di her qada jiyanê de wekî “helwesteke dijmirovahî” tên pênasekirin.
Heta niha pîrozbahiyên 15’ê Gulanê piranî di nava çar dîwarên saziyan an jî di daxuyaniyên çapemeniyê de asê mane. Zinar bang dike ku ev sînor werin şikandin:
Divê cejn ne tenê ya saziyan, lê ya her mal, her gund û her bajarekî be. Li şûna şîn û gazincan, divê bi kêf, şahî û coşeke mezin were pîrozkirin da ku bandorekê li ser derûniya civakê bike.
Ji bo ku Cejna Ziman bibe malê gel û balê bikişîne ser xwe, Rodî Zinar balê dikişîne ser van xalên girîng:
Divê bi rêya şano, konser, pêşbirkên wêjeyî û panelên kolanan, ziman were dîtbarîkirin. Ji bo ku ziman zindî bimîne, pêwîst e bernameyên taybet ji bo nifşê nû werin amadekirin (mîna lîstikên bi Kurdî, xelatên wêjeyî yên ciwanan). Divê Kurdî di bazarê de, di teknolojiyê de û di hunerê de bibe zimanê sereke.
Rodî Zinar bi bîr dixe ku heke zimanek bibe mijara festîvalan û di nava gel de bi rengên herî geş were pîrozkirin, ew ziman li hemberî her cure êriş û bişaftinê dibe xwedî mertal.
“Divê 15’ê Gulanê ne tenê rojek be ku em bibêjin ‘zimanê me heye’, divê bibe rojek ku em nîşan bidin ‘zimanê me dijî û em bi wî zimanî dinyayê ava dikin’.”
Nivîskaran di dawiya axaftinên xwe de Cejna Zimanê Kurdî li hemû gelê Kurd pîroz kirin û daxwaza xwedîderketineke xurttir kirin.
