🔴AMED (Nûpel) – Dara Bîşengê (Salix babylonica) ku li herêmên şêdar ên Kurdistanê şîn dibe, ne tenê perçeyek ji ekosîstemê ye; ew di heman demê de di hafizeya kolektîf a Kurdan de wekî sembola navê jinê û berxwedanê dijî. Dr. Aryen Semsûr di xebata xwe de balê dikişîne ser girîngiya vê darê û çîroka bi êş a Bîşeng Anik a ku di Newroza 1992an de hatibû qetilkirin.
Nasnameya Darê: Ji Babîlê Heya Kurdistanê
Dara ku bi latînî wekî Salix babylonica tê naskirin, navê xwe ji xaka Babîlê digire. Dr. Aryen Semsûr diyar dike ku ev nav bi gelê herêmê ve girêdayî ye û dibêje: “Hege nîjadperestek nexwaze me wekî Kurd qebûl bike, bila bibêje gelê Babîlê; em ne Tirk û ne jî Ereb in.” Ev dar di kurdî de wekî Bîşeng an jî Şengebî tê naskirin ku ev nav di heman demê de navekî xoşewîst ê jinan e.
Birîneka Nekewandî: Bîşeng Anik
Li herêma Şirnex û Colemêrgê navê Bîşengê pir tê bikaranîn. Lê ev nav di sala 1992an de bi çîrokekî xemgîn di dîrokê de cih girt. Bîşeng Anik a 17 salî, di Newroza Şirnexê de hat binçavkirin. Piştî sê rojan cenazeyê wê radestî malbatê hat kirin. Her çend hat gotin “întihar kiriye” jî, di encama lêkolînan de derket holê ku pişta wê hatibû jiletkirin, binê piyên wê hatibûn jêkirin û piştî îşkenceyeke giran bi fîşekekê hatibû qetilkirin. Dema hat dîtin, di nav kefa destê wê de bazinekî “kesk û sor û zer” bi tundî hatibû girtin.
Li ser vê trajediyê gelek stran û lorîn hatin gotin. Bi taybetî dengbêj Salihê Şirnexî bi klamên xwe ev êşa kalikê Bîşengê û gelê herêmê heya îro aniye.
Taybetmendiyên Ekolojîk ên Bîşengê
Dara Bîşengê ji aliyê fîzîkî û ekolojîk ve xwedî cihekî girîng e:
• Bilindahî: Dikare 15-20 metreyan dirêj bibe.
• Şînayî: Pelên wê fireh û hîlî (oval) ne, bi rengê keskê geş dixuyên.
• Cihê Şînhatinê: Bi piranî li ber çeman, geliyên kûr û daristanên şêdar şîn dibe.
• Karanîn: Ji ber ku darê wê saxlem e, di avahîsaziyê de û di tibba gelêrî de ji bo dermankirina hin nexweşiyan tê bikaranîn.
Parastina Xwezayê û Hafizeyê
Dara Bîşengê li Kurdistanê pêşiya erozyona axê digire û dibe stargeh ji bo gelek çivîk û zindiyan. Pispor destnîşan dikin ku parastina vê darê, di heman demê de parastina dewlemendiya xwezayî û çandî ya herêmê ye.
Bîşeng, îro hem li ser qonaxên çeman şîn dibe, hem jî di stranên dengbêjan de wekî bîranîna keçeke kurd a berxwedêr dijî.
