🔴Nûpel – Ayhan Demir, ku di sala 1964an de li gundê Koço yê Giyadîna Agiriyê ji dayik bûye, îro wekî helbestvanekî ku keda wî di mûzîka kurdî de her ku diçe mezin dibe tê naskirin. Demir, ku jiyana wî di navbera têkoşîna siyasî, girtîgeh, sirgûn û nexweşiyên giran de derbas bûye, êşa welat û evîna kûr bi pênûsa xwe veguherandiye hunerê.
Çavkaniyên Îlhamê û Şopa Klasîkan
Herêma ku Ayhan Demir lê mezin bûye, bi serê xwe dibistanek e. Ew di bin bandora van çavkaniyên pîroz de gihîştiye:
1. Mîrasa Ehmedê Xanî: Felsefe û dîtina neteweyî.
2. Keda Evdalê Zeynikê: Şopa kûr a dengbêjiyê û çanda devkî.
3. Radyoya Rewanê: Dengê ku li Serhedê mûzîk û ziman parastiye.
Ev çanda dewlemend bûye bingeha helbestên wî, ku îro di mûzîka kurdî de cîhekî girîng digirin.
“Ayhan Demir, bi pênûsa xwe ne tenê helbestan dinivîse, ew êşa sedsalan û hêviya siberojê di nav hev de dihûne.”
Ji Siyasetê Ber Bi Sirgûnê Ve
Ayhan Demir piştî ku xwendina xwe ya aborî li Eskişehîrê qedand, di ciwantiya xwe de di nav tevgera azadiya kurd de cih girt. Di salên 90î de rastî gelek zor û zextên dewletê hat û di girtîgehên wekî Erzîngan, Erzirom û Nevşehirê de ma. Piştî azadkirinê, di qada siyaseta legal de erkên girîng girtin; bû Serokê HADEPê yê Bajarê Agirî û piştre bû yek ji damezrîner û Sekreterê Giştî yê DEHAPê. Lê ji ber dozên li ser wî hatine vekirin, di sala 2003an de neçar ma ku derkeve derveyî welat û li Swîsreyê bi cih bibe.
Têkoşîna bi Nexweşiyê re û Vejîna bi Helbestê
Di sala 2018an de, dema ku bi nexweşiya qanserê ket, jiyana Demir werçerxiyaneke nû dît. Di wê dema tenêbûn û dermankirinê de, wî bi derfetên xwe fêrî nivîsandina kurdî bû û dest bi hûnandina helbestan kir. Helbestên ku wî li ser medyaya civakî parve kirin, di demeke kurt de bala gel û hunermendan kişand.
Sê Berhemên Giranbiha: Tevna Evînê, Zerêya Elegezê û Gula Keserkêş
Heta niha sê pirtûkên Demir hatine çapkirin:
1. Tevna Evînê (2023): Ev pirtûk ku li Wan û Hesekê sê caran hatiye çapkirin, bi helbesta “Şengal” navdar bûye.
2. Zerêya Elegezê: Di vê berhemê de 113 helbest û 3 destan hene ku bi şêwazê klasîk, bi rîtm û kafiye hatine nivîsandin.
3. Gula Keserkêş: Berhemeke lîrîk e ku li ser êş û bedewiya Kurdistanê hatî hûnandin, bi taybetî helbestên “Ûrmiye” û “Efrîna Birîndar” balê dikşînin.
Helbestên ku Bûne Stran û Klam
Hêjayî gotinê ye ku nêzîkî 100 helbestên Ayhan Demir ji aliyê hunermendên navdar ve hatine strandin. Hunermendên wekî Dilovan, Alî Geçîmlî (Agirê Jîyan), Tara Mamedova, Serhat Çarneva, Hekîmo, Roj Elî, Semyan Adar, Ozan Zozanî, Mehemedê Serhedê û hunermendê Radyoya Rewanê yê nemir Paşayê Efo bi dehan berhemên wî bi dengê xwe gihandine guhê guhdaran.
“Ez bi Çar Çavan li Kurdistanê Dinêrim”
Ayhan Demir, hestên xwe yên dema afirandinê wiha tîne ziman:
“Dema ez helbestan dinivîsim, hildikişim serê Girîdaxê û dibim merivekî çar çav. Çavekî min Amedê, yek Mahabadê, yek Hewlêrê û yê din jî Qamişlokê dibîne. Ez hemû bedewî û xemgîniyên welat wek gula zer û gula keserkêş dihelînim nav lîrîkên xwe.”
Di Çavên Cemîla Celîl de Reseniya Helbestên Ayhan Demir
Rewşenbîra kurd Cemîla Celîl, nirxekî mezin dide pênûsa Ayhan Demir û bi hesret behsa reseniya helbestên wî dike. Ew balê dikişîne ser serdema Radyoya Rewanê û dibêje:
“Berê helbestên hemû helbestvanan dihatin radyoyê. Ji bo ku bên xwendin, carinan di nav de hinek guhertin dihatin kirin. Lê belê, xwezil ez niha ciwan bûma û li ser karê Radyoya Rewanê bûma; minê ji berpirsyaran û ji Sîsê re bigota: ‘Bextê te me, helbestên Ayhan Demir çawa hatine nivîsandin, wusa bixwîne. Bila kes destê xwe nedê; ji ber ku ew hemû zelal û resen in.’”
Ev nirxandina Cemîla Celîl nîşan dide ku helbestên Demir ne tenê peyv in, lê belê mîrateyeke çandî ya xwerû ne ku koka xwe ji kûrahiya ziman û hîsên gel digirin.
Huner û helbestên Demir îro ne tenê li Bakur û Ewropayê, li Başûr, Rojava, Rojhilat û bi taybet li herêma Qafqasyayê (Ermenîstan, Gurcîstan, Qazaxistan) jî gelek tên ecibandin. Nivîskara navdar Cemîla Celîl jî li ser hunera wî gotarek nivîsiye, ku ev yek nîşaneya bandora wî ya li ser wêjeya kurdî ye.
