🔴AMED (Nûpel)– Nivîskar û weşanger Azad Zal, ji Nûpel TV re axivî û bal kişand ser rewşa weşangeriya kurdî û xebatên Weşanxaneya J&J.
Zal destnîşan kir ku tevî krîzên aborî û zehmetiyên çapkirinê, ew bi taybetî girîngiyê didin berhemên girtîgehan û parastina kodên zimanê kurdî.
Sembola Jiyanê: Çîroka J&J û Felsefeya Tîpa “J”
Zal di derbarê wateya navê weşanxaneyê de diyar kir ku tîpa “J” di kurdî de tîpeke pîroz e û bingeha xwe ji peyvên wek Jin, Jiyan û Jêderk digire. Zal destnîşan kir ku ew berhemên dijberiya kurdî dikin çap nakin û wek weşanxane di heman demê de erkê ajansiyê jî hildigirin ser milê xwe.
Weşanxaneya J&J, ne tenê wek saziyeke çapkirina pirtûkan, lê wekî parêzvanekî çand û zimanê kurdî derdikeve pêş. Di bingeha vê weşanxaneyê de felsefeyek kûr heye ku xwe dispêre tîpa herî “zindî” ya kurdî.
Azad Zal diyar dike ku hilbijartina tîpa “J” ne tesadufî ye. Di kurdî de “J” dengê destpêka gerdûnê û hebûnê ye. Ev tîp sê stûnên sereke yên jiyana kurdewar temsîl dike:
• Jin: Afirênera jiyanê û parêzvana sereke ya zimanê kurdî.
• Jiyan: Berdewamiya hebûnê û têkoşîna li ser axê.
• Jêderk: Vegera ser koka xwe, nasname û çavkaniya dîrokî.
Bi vî awayî, J&J dibe pirek di navbera koka kurdî (Jêderk) û nûbûna jiyanê de.
J&J di warê weşandina berheman de xwedî xeteke sor û zelal e. Azad Zal destnîşan dike ku ew ne tenê “pirtûkan” çap dikin, lê “nirxan” diparêzin.
“Em rê nadin wan berhemên ku dijberiya kurdî dikin, nirxên kurdewarî piçûk dixînin an jî zirarê didin bingeha ziman.”
Ev helwest nîşan dide ku weşanxane wekî parzûneke çandî kar dike. Her pirtûka ku ji bin çapa J&J derdikeve, divê xizmeta geşkirina ziman û hişmendiya kurdî bike.
Ji Weşangeriyê Ber bi Ajansiyê ve
Yek ji taybetmendiyên herî girîng ên J&J’ê ew e ku ew xwe tenê wek “çapxane” nabînin. Ew di heman demê de erkê ajansiyê jî hildigirin ser milê xwe:
• Belavkirina Berheman: Gihandina pirtûkan bo her çar parçeyên Kurdistanê û Ewropayê.
• Nûnertiya Nivîskaran: Parastina mafê nivîskarên kurd û danasîna wan di qada navneteweyî de.
• Pira Çandî: Amadekirina zemînekê ku nivîskarên ciwan û yên ezmûnkirî bên cem hev.
Weşanxaneya J&J bi vê mîsyona xwe, tîpa “J” ji tîpeke alfabetîk derdixe û dike sembola vejîna çandî. Di serdemekê de ku asîmîlasyon her tim di rojevê de ye, J&J bi pirtûkên xwe dibe jêderka jiyanê û dengê jinê di nava wêjeya kurdî de.
Piştgiriya ji bo Nivîskarên Girtî: Ji Zindanê Ber bi Ronahiya Pirtûkan ve
Yek ji stûnên herî girîng û bi wate yên xebatên weşanxaneyê, xwedîderketina li keda nivîskarên girtî ye. Weşanxane, çapkirina dosyayên ku ji nav dîwarên sar ên girtîgehan derbas dibin, ne tenê wekî xebateke weşangeriyê, lê wekî wezîfeyeke exlaqî û çandî dibîne. Zal, ê ku bi xwe jî bi salan di girtîgehê de maye û bi her awayî bi zehmetiyên hilberîna li girtîgehê dizane, pêvajoya amadekirina van pirtûkan bi van hûrguliyan rave dike:
“Berhemên ku ji girtîgehê tên, encama hevkariyeke mezin a komînal in. Ji ber ku derfetên teknîkî û materyal li girtîgehan kêm in, girtî bi hev re pênûs û kaxizan parve dikin, nêrînên hev digirin û bi vî rengî dosyayên xwe amade dikin. Weşanxane jî vê ruhê komînal li derve berdewam dike; ji edîtoryayê heta sêwirana bergê, gelek kes bi dildarî piştgiriyê didin da ku dengê girtiyan bigihîje xwendevanan.”
Pêvajoya Dîjîtalîzekirin û Edîtoriya Nazik
Dosyayên ku ji girtîgehan tên, bi piranî bi destnivîs (bi pênûs) li ser kaxizên kêmkalîte hatine nivîsandin. Ev dosya:
• Bi baldarî tên parastin: Her rûpel bi baldarî tê skenkirin an jî tê tîpkirin.
• Dîjîtalîzekirin: Destnivîs bi kedeke mezin derbasî pergala komputerê dibin.
• Edîtoriya Taybet: Ji ber ku nivîskar derfeta lêkolînê û gihîştina çavkaniyan nîne, edîtorên weşanxaneyê bi hesasiyeke mezin serastkirinên rêzimanî û naverokî dikin, bêyî ku dest bidin resenî û ruhê nivîsê.
Pira Aborî û Manewî: Dahat û Piştgirî
Yek ji xalên herî girîng ên vê projeyê aliyê wê yê piştgiriyê ye. Weşanxane ji firotina van pirtûkan ti qezencekê ji bo xwe nahêle:
• Dahat: Hemû dahata ku ji firotina pirtûkên girtiyan tê bidestxistin, ji bo hewcedariyên nivîskarên girtî an jî ji bo piştgiriya malbatên wan tê şandin.
• Motîvasyon: Ev yek ji bo girtiyan dibe çavkaniyeke mezin a moralê û wan hîn bêtir ber bi afirandinerinê ve dibe.
“Afirandin, Li Ber Xwedan e”
Zal balê dikişîne ser girîngiya edebiyata zindanê û dibêje: “Di bin şert û mercên giran ên îzolasyon û tecrîdê de, girtina pênûsê û afirandina cîhaneke nû, bi serê xwe çalakiyeke liberxwedanê ye. Ev pirtûk dengê azadiyê ne ku ji bin sînoran derbas dibin.” Zal di axaftina xwe de hêvî kir ku ev nivîskarên ku dilê wan bi edebiyatê lê dide, di demeke herî nêz de bigihîjin azadiya xwe û berhemên xwe yên nû li qadên azad bi xwendevanên xwe re parve bikin.
Krîza Kaxiz û Parastina Kodên Ziman
Azad Zal bal kişand ser krîza aborî û bandora buhabûna kaxiz a li ser weşangeriyê. Zal diyar kir ku nivîskar êdî bêtir bi alîkariya sponsoran dikarin pirtûkan çap bikin û ev yek ji bo paşeroja edebiyatê rîsk e.
Zal di derbarê parastina ziman de ev xalên girîng destnîşan kirin:
1. Kodên Ziman: Divê kodên zimanê kurdî bên parastin û li şûna peyvên çêkirî, peyvên xav û resen bên bikaranîn.
2. Lêkolîn: Weşanxane wekî pireyekê ye; ew peyvên aryenî di nav çavkaniyên mîna Zend Avesta û Yarsanî de lêkolîn dikin.
3. Alternatîf: Ji ber krîza kaxiz, rêbazên mîna e-pirtûk û pirtûkên bideng êdî zêdetir derdikevin pêş.
‘Ziman ne lawaz e’
Tevî nîqaşên li ser qelsbûna ziman, Azad Zal got: “Hinek dibêjin zimanê kurdî li ber lawaziyê ye, ez wisa nafikirim. Bi ya min ziman di asta herî baş de ye.” Zal herî dawî diyar kir ku li Amedê û bajarên Kurdistanê eleqeya gel a ji bo pirtûkên kurdî zêde dibe û ev yek hêviyeke mezin dide wan.
