🔴Dîroka gelê Kurd û gelên bindest ên Rojhilata Navîn, wekî herikîna çemekî xurt e ku carinan di nav rûpelên zêrîn ên serkeftinê de diherike û carinan jî di nav geliyên kûr ên xemgîniyê de derbas dibe. Di vê dîrokê de meha Adarê xwedî wateyeke dualî ye; hem meha vejîn û Newrozê ye, hem jî meha şehadetên mezin û bîranînên ku rêya paşerojê ronî dikin e.
Meydana Çarçira: Warê Sondxwarin û Şehadetê
Berî 79 salan, di 31ê Adara 1947an de, li Meydana Çarçira ya Mahabadê dengê sêdaredanê nedihat, dengê berxwedanê û wesiyeteke dîrokî dihat bihîstin. Pêşewa Qazî Mihemed, damezrînerê Komara Kurdistanê, li gel birayê xwe Sedrî Qazî û pismamê xwe Seyfî Qazî, ji bo parastina rûmeta gelê xwe ber bi darbestê ve meşiyan.
Komara Kurdistanê ku di 22yê Çileya 1946an de hatibû ragihandin, di nava 11 mehên jiyana xwe de xewna sedsalan a Kurdan kiribû rastî. Zimanê Kurdî bûbû zimanê perwerde û dewletê, kovar û rojname hatibûn weşandin û cara yekem Kurdan nîşan dabû ku dikarin bi sîstemeke nûjen xwe rêve bibin. Her çend piştî vekişîna Sovyetê û êrîşên rejîma Îranê komar hatibe rûxandin jî, mirasa ku Pêşewa li pey xwe hişt, îro jî bingeha stratejiya neteweyî ye.
Wesiyeta Pêşewa: Mifteya Serkeftinê
Hêza Qazî Mihemed ne tenê di serokatiya wî de, di banga wî ya ji bo “Yekîtî û Tifaqê” de veşartî bû. Wî di wesiyeta xwe de hişyarî dida ku Kurd neyên xapandin, giringiyê bidin xwendinê û heta dilopa dawî ya xwîna xwe ji bo azadiyê xizmetê bikin. Ev bang, îro li her çar parçeyên Kurdistanê wekî ronahiyekê ye.
Kizildere û Têkoşîna Hevpar a Gelan
Dîrok di 30 û 31ê Adarê de li herêmeke din a erdnîgariyê, li Avasor (Kizildere) rûpeleke din a lehengiyê vedike. Şehadeta Mahîr Çayan û hevalên wî, di pêşveçûna tevgera sosyalîst a Tirkiyê û di hişmendiya têkoşîna hevpar a gelan de şopeke kûr hîştiye.
Birêz Ocalan, têkoşîna xwe her gav wekî parastin û xwedîderketina li mirasa Mahîr Çayan pênase kiriye. Ev xet, îro di bin banê “Têkoşîna Hevpar a Gelan” û “Civaka Demokratîk” de berdewam dike. Kizildere nîşana wê yekê ye ku daxwaza azadiyê sînoran nas nake û şehîdên şoreşê di armancên hevpar de digihîjin hev.
Hefteya Lehengiyê: Ji Mazlûm heta Egîd
Hefteya dawîn a meha Adarê ji bo gelê Kurd wekî “Hefteya Lehengiyê” (Hefteya Qehremaniyê) tê qebûlkirin. Ev hefte di şexsê sembolên wekî Mazlûm Dogan û Egîd (Mehsûm Korkmaz) de, bîranîna bi dehan şervanên azadiyê ye.
• Mazlûm Dogan: Bi berxwedana xwe ya zîndanê, ruhê Newrozê û teslîmnebuyînê geş kir.
• Egîd: Bi fermandariya xwe, tarîtiya li ser gelê Kurd qelaşt û qonaxeke nû ya têkoşînê da destpêkirin.
Mirasek ku Rê Ronî Dike
Ji Meydana Çarçira heta çiyayên Kurdistanê û deştên Anatoliyê, ev mîrasa ku ji Qazî Mihemed, Mahîr Çayan, Mazlûm û Egîdan maye, îro di dilê nifşên nû de wekî tovê azadiyê şîn dibe.
Pêşewa bi şehadeta xwe nîşan da ku doza Kurdistanê bi kuştina serokan naqede; berevajî, her dilopeke xwînê dibe banga yekîtiyê. Heta ku “Tifaqa Neteweyî” ava nebe û têkoşîna hevpar a demokrasiyê bi ser nekeve, wesiyeta van lehengan dê mîna deyneki li ser milê me bimîne.
Di salvegera şehadeta wan de, Pêşewa Qazî Mihemed û hemû şehîdên şoreş û demokrasiyê bi rêzdarî bi bîr tînim. Bîranîna wan, soza me ya serkeftinê ye.
Çarçira: Ronahiya ku Naşewite
“Li Meydana Çarçira,
Demjimêr sekinîbû li ser sêdara rûmetê,
Lê dîrokê nû dest pê dikir…
Pêşewa, bi kincên xwe yên kurdî
Û bi serê xwe yê bilind,
Nexşeya welatekî di nava çavên xwe de veşartibû.
Wî nediperisî ji mirinê,
Çiqas hevalên wî hebûn: Sedrî, Seyfî û xewna sedsalan…
Yê ku li Çarçira hat hildan, ne tenê bedenek bû,
Ala hebûna gelekî bû ku 11 mehan bi kurdî nefes standibû.
Wî gotibû: “Tifaqê bikin!”
Wî gotibû: “Neyar nebin dost!”
Zimanê wî bibû wesiyet,
Xwîna wî bibû tovê azadiyê di nav her kaxezekî rojnameya “Kurdistan” de.
Heman roj, heman meh…
Dengê Pêşewa li Kizildereyê olan dide,
Di nav banga Mahîr Çayan û hevalên wî de.
Li wir, xwîna gelan dibe yek,
Dibe deryayek li dijî tarîtiyê.
Ew çira ku li Mahabadê hatibû vêxistin,
Li Kizildereyê bû pireke şoreşê.
Meha Adarê,
Meha ku berf lê dihele û leheng lê şîn dibin.
Meha ku Mazlûm bi sê darikên kibrîtê tarîtî qelaşt,
Û Egîd bi gava xwe ya pêşîn çiya hejand.
Hefteya Lehengiyê ne tenê şîn e,
Sondxwarina li ber bîranînên nemir e.
Ji Mahabadê heta Kizildere,
Ji Zîndana Amedê heta lûtkeyên Gabarê,
Rêyek heye…
Rêya ku Pêşewa bi serfirazî nîşan dabû:
“Heta em nebin yek, em ê her bin dest bin.”
Îro her dilopek xwîn,
Dibêje: “Azadî!”
Îro her bîranînek,
Dibêje: “Serkeftin!”
Çarçira ne cihê mirinê ye,
Cihê ku em her sibeh lê ji nû ve çêdibin.”
/Mordem Zel/
