🔴ERZÎNGAN (Nûpel) – Li gundê Başko (Başkend) yê navçeya Manseya Erzînganê, şopên dîrokî yên ku ji Serdema Hesinî dest pê dikin û heta dewletên wekî Urartu, Akkoyunlu û Karakoyunluyan dirêj dibin, balê dikşînin ser dewlemendiya çandî ya herêmê. Ev gundê ku sedsalan wekî navendeke niştecihbûnê hatiye bikaranîn, îro wekî muzeyeke li ber çavan e.
Ji Serdema Hesinî heta Îro Niştecihbûn
Taybetmendiya herî girîng a gundê Başkoyê ew e ku ji Serdema Hesinî û vir ve, hema bibêje bê navber wekî qadeke jiyanê hatiye bikaranîn. Pispor destnîşan dikin ku ev berdewamî Başkoyê nake tenê gundekî asayî, lê vediguhêze “arşîveke zindî” ya şaristaniyan.
Sembolên Hêzê: Kevirên Goran ên bi Fîgurên Heywanan
Li qada goristanê ya gund, bi taybetî kevirên goran ên sedsalên 15 û 16’an ku aîdî serdemên Akkoyunlu û Karakoyunluyan in, bala lêkolîneran dikşînin. Li ser van keviran fîgurên wekî:
Beran û Mîh: Sembola bereketiya şivantiyê û çanda koçeriyê.
Hesp: Sembola wêrekî, hêz û statuya civakî.
Ev fîgur ne tenê wekî xemlandin, lê wekî ronahiyekê li ser cîhana baweriyê û avahiya civakî ya wê demê têne nirxandin.
Şopa Şerê Otlukbeliyê di Dîrokê de
Tê zanîn ku ev erdnîgarî di sala 1473’an de mazovantiya Şerê Otlukbeliyê kiriye. Li gorî nirxandinên dîrokî, tê texmînkirin ku beşek ji van gorên bi heybet aîdî leşker û fermandarên ku di wî şerê mezin de jiyana xwe ji dest dane ne.
Kelha Başkendê: Navenda Stratejîk a Urartuyan
Kelha Başkendê ya ku li gund cih digire, dîroka herêmê heta serdema Urartuyan dibe. Agahiyên derbarê kelhê de wiha ne:
Mezinahî: Berfirehiya wê 28 metre û dirêjiya wê 52 metre ye.
Rewşa Îro: Li aliyê bakur û başûr bermahiyên dîwaran hîn jî li piyan in.
Girîngî: Manse, di tora niştecihbûnê ya Urartuyan de ji bo kontrolkirina herêmên bakur û rojava wekî xaleke stratejîk hatiye bikaranîn.
Ji Motîfên Jiyanê heta Hunera Osmanî
Li ser kevirên goran tenê fîgurên heywanan nîn in; motîfên wekî mesîn, saz, dar û nebatên curbecur agahiyên kûr derbarê jiyana rojane ya gel de didin. Di serdema Osmaniyan de jî şêwaz hatiye guhertin û bêtir fîgurên estetîk ên wekî gul, çivîk û vazoyan derketine pêş.
Ev mîrata ku li Başkoyê tê parastin, ne tenê ji bo şêniyên herêmê, lê ji bo dildarên dîrokê û tûrîzma çandî wekî gencîneyeke kêmwêne tê qebûlkirin.
